Pełny pokój tylko w Bogu
Bóg bowiem, który obejmuje sobą wszystko bez zajmowania określonego miejsca, pozostaje dla nas, którzy do Niego przybywamy, miejscem do żadnego miejsca nie przypisanym. Kiedy docieramy do tego miejsca, poznajemy, jak wielkim niepokojem był spokój naszego umysłu w tym życiu. Bo chociaż sprawiedliwi w porównaniu z niegodziwymi cieszą się pokojem, jednak w żaden sposób nie cieszą się pokojem, jeśli wziąć pod uwagę ów najgłębszy pokój (IV,XXXIII,66, ŹrMon 39, s. 361).
— Św. Grzegorz Wielki, fragment publikacji Moralia. Komentarz do Księgi Hioba, tom 1 (List, Przedmowa, Księgi I–V) wydanej w serii Źródła Monastyczne.
Nadzieja doczesna może zabić wieczną
Słusznie zaś powiedziano: Poczekajcie nieco (Hi 6,19). Często bowiem się zdarza, że gdy ktoś tak miłuje krótkość doczesnego życia, jakby mógł je zachować na długo, jego duch słabnie w wieczystej nadziei. Rozmiłowany w sprawach doczesnych, odsuwany jest od niej mrokiem swojej rozpaczy. Gdy myśli, że długi jest czas, jaki mu pozostał do życia, nagle porzuca życie i staje w obliczu wieczności, której już nie może ominąć. Dlatego też powiedział pewien mędrzec: Biada tym, którzy utracili wytrwałość (Syr 2,16). Wytrwałość tracą ci, którzy wskutek tego, że wyobrażają sobie, iż długo będą przebywać w świecie widzialnym, porzucają nadzieję na rzeczy niewidzialne. A gdy umysł utwierdza się pośród rzeczy doczesnych, kończy się życie. Nagle znajdują się w obliczu nieprzewidzianych kar, o których zwodzeni własnymi mniemaniami sądzili, że nie dotkną ich one nigdy, albo że nadejdą późno (VII,XXX,45, ŹrMon 41, s. 123).
— Św. Grzegorz Wielki, fragment publikacji Moralia. Komentarz do Księgi Hioba, tom 2 (Księgi VI–X) wydanej w serii Źródła Monastyczne.
Asceza pragnień odrzuca chełpienie się pomyślnością
Wszyscy zaś wybrani umieją dzięki wewnętrznej rozwadze walczyć z pokusami zewnętrznego wywyższania się. Gdyby przywiązali swoje serce do zewnętrznej pomyślności, nie byliby oczywiście sprawiedliwi. Ponieważ jednak nie jest możliwe, by serce człowieka nie było choć trochę kuszone pychą wskutek pomyślności materialnej, święci mężowie walczą z tą pomyślnością w swym sercu, aby nie popaść nie tylko w pychę, ale nawet w umiłowanie tej pomyślności. A poddać się jej znaczy oddać umysł w niewolę jej pragnień. (…) Bo dla świętego męża trwającego wciąż w tym stanie pielgrzymowania wszelka obfitość bez oglądania Boga jest ubóstwem; kiedy wybrani widzą, że wszystkie rzeczy należą do nich, lamentują, że nie widzą Stwórcy wszystkich rzeczy. Wszystko to dla nich mało, ponieważ wciąż nie oglądają Jedynego. I tak łaska Bożego zrządzenia wywyższa ich zewnętrznie, a jednak smutek mistrzyni – miłości – trzyma ich w wewnętrznej dyscyplinie. Dzięki niej uczą się, że z powodu tych rzeczy, które otrzymują na zewnątrz, powinni zawsze być bardziej pokorni wewnątrz (XX,XXXVIII,73, ŹrMon 63, s. 315–316).
— Św. Grzegorz Wielki, fragment publikacji Moralia. Komentarz do Księgi Hioba, tom 4 (Księgi XVII–XXII) wydanej w serii Źródła Monastyczne.
Badać, ale nie roztrząsać zanadto swojego sumienia
Często gdy zastanawiamy się nad sobą bardziej niż należy, nierozsądnie zbaczamy z drogi rozsądku. Im bardziej wzrok naszego umysłu stara się widzieć, tym bardziej się zaciemnia, podobnie jak ten, kto uparcie wpatruje się w promienie słońca, zostaje zaślepiony. Przestaje widzieć cokolwiek pod wpływem tego, dzięki czemu starał się widzieć więcej. Tak więc, gdy zaniedbujemy badanie naszego sumienia, wcale siebie nie znamy. Gdy zaś drobiazgowo je roztrząsamy, często w zamroczeniu nie rozróżniamy wad od cnót (VIII,XXV,39, ŹrMon 41, 280).
— Św. Grzegorz Wielki, fragment publikacji Moralia. Komentarz do Księgi Hioba, tom 2 (Księgi VI–X) wydanej w serii Źródła Monastyczne.
Przyjemności duchowe zastępują cielesne
Wolał gorsze i mniej smaczne potrawy od wykwintniejszych i delikatniejszych (por. Dn 1,12), bo gdy odmówił sobie przyjemności zewnętrznego pożywienia, był w stanie osiągnąć rozkosze wewnętrznej strawy; a tym obficiej smakował wewnętrznej mądrości, im mocniej ze względu na nią ujarzmiał cielesny zmysł smaku. Jeśli bowiem odmawiamy sobie przyjemności ciała, natychmiast odnajdujemy duchową radość. Jeśli dla postępu duszy powstrzymuje się zewnętrzne rozproszenie, to otwiera się wewnętrzne schronienie. Im bardziej dyscyplina nie pozwala rozpraszać się duszy na zewnątrz, tym bardziej może ona w swoim postępie przekroczyć samą siebie, bo nawet drzewo jest zmuszone rosnąć w górę, gdy nie ma możliwości rozrastać się na boki. A gdy tamujemy strumienie [płynące ze] źródła, zmuszamy rzeki do podniesienia ich poziomu (XXX,X,39, ŹrMon 77, s. 191).
— Św. Grzegorz Wielki, fragment publikacji Moralia. Komentarz do Księgi Hioba, tom 6 (Księgi XXVIII–XXXII) wydanej w serii Źródła Monastyczne.
Fragment publikacji W zmaganiach o wieczność. Wybrane teksty z “Moraliów” św. Grzegorza Wielkiego
Św. Grzegorz Wielki, papież, ur. ok. 540 r. W 574 r. porzucił życie świeckie i został mnichem. Założył kilka klasztorów. W 590 r., po śmierci papieża Pelagiusza II, został wybrany na jego następcę. W 596 r. wysłał misjonarzy do Anglii. Zmarł w 604 r. Był jednym z najbardziej znanych i poczytnych Ojców Kościoła na Zachodzie.
Fot. Marcin Marecik / Na zdjęciu: fragment fresku nad kaplicą św. Benedykta w Opactwie Benedyktynów w Tyńcu
Jeśli zainteresował Cię nasz materiał, mamy dla Ciebie propozycję! Możesz otrzymywać raz w tygodniu, w sobotę o 19:00, e-mail z najnowszymi artykułami z portalu cspb.pl. Wystarczy, że zapiszesz się do naszych powiadomień poniżej...
Chcesz być na bieżąco z najnowszymi artykułami, informacjami dotyczącymi projektu "Filokalia" oraz nowościami wydawniczymi? Jeśli tak, zapraszamy do odwiedzenia strony internetowej, gdzie znajdziesz formularze do zapisu na nasze newslettery.
Czytelnicy i słuchacze naszych materiałów dostępnych w księgarni internetowej, na stronie cspb.pl, kanale YouTube oraz innych platformach podcastowych mogą być zainteresowani, w jaki sposób mogą nas wesprzeć. Od jakiegoś czasu istnieje społeczność darczyńców, którzy aktywnie i regularnie wspierają nasze działania.
To jest tylko pewna propozycja, możliwość wsparcia — jeżeli uważasz, że to, co robimy, jest wartościowe i chcesz dołączyć do darczyńców, od teraz masz taką możliwość. Z góry dziękujemy za każde wsparcie!
